Dwie klasy, dwie podstawy, jeden podręcznikowy porządek
W roku szkolnym 2026/2027 klasa 4 uczy się według nowej podstawy programowej (Dz.U. 2026 poz. 378), a klasa 5 według starej (Dz.U. 2017 poz. 356 ze zmianami). Obie podają wymagania łącznie dla klas 4-6, więc podział „co w czwartej, co w piątej” to sprawa programu nauczania. Podział w aleZabie odpowiada typowym programom i wygląda tak:
| Klasa 4 | Klasa 5 |
|---|---|
| liczby naturalne, oś liczbowa, zaokrąglanie, liczby rzymskie do 3000 | podzielność przez 2, 3, 4, 5, 9, 10; liczby pierwsze i złożone; rozkład na czynniki |
| działania pamięciowe, kolejność działań, potęgi (kwadraty i sześciany) | ułamki zwykłe: cztery działania, liczby mieszane |
| działania pisemne: dodawanie, odejmowanie, mnożenie i dzielenie przez liczbę jedno- i dwucyfrową, dzielenie z resztą | ułamki dziesiętne: cztery działania, zaokrąglanie |
| ułamki zwykłe i dziesiętne: wstęp (część całości, oś, porównywanie) | procenty jako intuicja: 100 %, 50 %, 25 %, 10 %, 1 % |
| proste, odcinki, kąty (ostry, prosty, rozwarty), prostopadłe i równoległe | liczby całkowite: oś, porównywanie, proste rachunki |
| prostokąty: obwody i pola, jednostki | trójkąty, czworokąty, pola figur, bryły i objętość prostopadłościanu |
| skala, czas, jednostki długości i masy, dane i zadania tekstowe | droga, prędkość, czas; średnia arytmetyczna; wyrażenia i równania |
Co jest naprawdę nowe w stosunku do klasy 3
W klasach 1-3 dziecko liczyło głównie w pamięci i „po swojemu”, a podstawa to popierała. W klasie 4 dochodzi zapis:
- Działania pisemne: dodawanie i odejmowanie wielocyfrowe „w słupku”, mnożenie i dzielenie przez liczbę jedno-, dwu- i trzycyfrową (2017: II.2, II.3; 2026: 1.9, 1.10). To pierwszy algorytm, którego trzeba się nauczyć krok po kroku, i najczęstsze źródło błędów: zgubione przeniesienie, źle podpisane cyfry.
- Kolejność działań i nawiasy (2017: II.11; 2026: 1.36).
- Potęgi: kwadraty i sześciany liczb naturalnych (2017: II.10; 2026: 1.15).
- Ułamki dziesiętne: zapis, oś, zamiana z wyrażeń dwumianowanych, czyli 2 zł 50 gr = 2,50 zł (2017: IV.6; 2026: 2.10).
- Kąty w stopniach: mierzenie kątomierzem z dokładnością do 1° (2017: VIII.2; 2026: 2.3).
- Pola figur i jednostki pola: cm², m², ar, hektar (2017: XI.2, XI.3; 2026: 4.14, 2.4). W klasach 1-3 były tylko obwody.
- Dzielenie z resztą zapisane formalnie (2017: II.4; 2026: 1.13).
Klasa 5 dokłada operacje, które wymagają już kilku kroków naraz: sprowadzanie do wspólnego mianownika (2017: IV.4), działania na liczbach mieszanych (V.1), pola trójkąta, rombu, równoległoboku i trapezu (XI.2), objętość prostopadłościanu (XI.5), równania z niewiadomą po jednej stronie (VI.2).
Czego w klasie 4 i 5 jeszcze nie ma
To pytanie wraca w domu, gdy starsze rodzeństwo „pomaga”. W klasach 4-6 nie ma: pierwiastków, twierdzenia Pitagorasa, potęg o wykładniku ujemnym, notacji wykładniczej, równań z niewiadomą po obu stronach. Obie podstawy umieszczają je w klasach 7-8. Jeśli dziecko w klasie 5 słyszy o pierwiastkach, to poza programem.
Różnice między podstawami, które zobaczy czwartoklasista
Nowa podstawa, według której uczy się klasa 4, ma kilka akcentów, których nie miała stara:
- wprost wymienia kalkulator w zadaniach, gdzie liczenie nie jest celem (1.38),
- ma moduł ekonomiczno-finansowy: cena jednostkowa, opłacalność rabatu i promocji (1.35), porównywanie paragonów (5.1),
- rozróżnia kąty wklęsłe i wypukłe (4.2), wprowadza układ współrzędnych (4.16) i wysokości figur (4.13),
- kładzie nacisk na wyjaśnianie swojego sposobu myślenia i ocenę sensowności wyniku (6.1, 6.2).
Piątoklasista ze starą podstawą ma za to wprost wymienioną wartość bezwzględną (III.3) i bardziej rozbudowane zadania tekstowe z „weryfikacją wyniku” (XIV.6).
Jak pomóc w domu
- Słupki na kartce w kratkę. Większość błędów w działaniach pisemnych bierze się z przesuniętych cyfr. Jedna cyfra, jedna kratka.
- Szacuj przed liczeniem. Zanim dziecko pomnoży 48 · 23, niech powie, czy wynik będzie bliżej 100 czy 1000. Obie podstawy tego wymagają (2017: II.12; 2026: 1.37), a to najlepsza kontrola błędów.
- Ułamki na rzeczach. Pizza, tabliczka czekolady, tasiemka. O tym jest osobny artykuł: ułamki bez łez.
- Pojęcia geometryczne na głos. Kąt rozwarty, romb, przekątna: to słownictwo, którego nie da się „zrozumieć”, trzeba je po prostu znać. Do tego są karty z pojęciami geometrycznymi dla klasy 4.
- Krótko i często. Misja w aleZabie dla klasy 4 i 5 to 12 zadań, około 10 minut. Lepsze trzy takie sesje w tygodniu niż jedna godzina w niedzielę.
Wszystkie misje z matematyki dla klas 4 i 5 są na stronie misji, a każde zadanie ma odsyłacz do punktu podstawy, z którego wynika.